PvdA – Toekomst – Nieuwe uitdagingen

PvdA uitdagingenWe schrijven twee maanden na de verkiezingen voor de tweedekamer. De PvdA staat op 7 zetels in de IPSOS peiling. De SPD, Grüne en Piratenpartei lijden een nederlaag in Nordrhein-Westfalen. Labour publiceert in de UK haar Manifesto. De weinige operationeel beschikbare PvdA-kamerleden doen wat ze kunnen. Verspreid over het land praten kleine groepen PvdA-leden over wat er gebeurd is en over hoe een mogelijke toekomst eruit ziet. Dit is het zesde artikel in de reeks over de toekomst van de PvdA en gaat over nieuwe uitdagingen voor de sociaaldemocratie.

Sociaaldemocratie

De sociaaldemocratie is klaar met haar werk en heeft zichzelf overleefd. De sociaaldemocratie faalt wereldwijd. De samenleving is af: Er is een 8-urige werkwerk, voldoende eten, AOW, sociale voorzieningen, zorg, pensioen en sociale woningen. De grote volkspartijen hebben hun tijd gehad. Andere politieke partijen hebben de rol van de PvdA overgenomen. De voetval voor het neoliberalisme, de Derde Weg, het sociaalliberalisme, dit alles heeft van de PvdA een richtingloze en overbodige middenpartij gemaakt. De structurele electorale neergang van de PvdA en van de gehele sociaaldemocratie spreekt voor zich. Tijd om de PvdA op te heffen en/of te fuseren met GroenLinks.

Het voorgaande is een bloemlezing van enige veelgehoorde stellingen. De realiteit is echter dat de maatschappelijke uitdagingen voor de sociaaldemocratie zich ophopen. Ophopen, niet in de laatste plaats doordat de sociaaldemocratie al decennia met zichzelf in de knoop zit. De maatschappij staat niet stil en nieuwe uitdagingen dienen zich aan. Oude verworvenheden worden de burger weer afgenomen. Herkennen, analyseren, benoemen, of och en wee roepen is niet voldoende. Genoeg uitdagingen en hernieuwde inspiratie om gefocust de strijd weer op te pakken.

Uitdagingen

Wat zijn nieuwe uitdagingen voor de sociaaldemocratie? Let wel, uitdagingen en niet een strategie, want dat is echt wat anders. De grootste uitdaging voor verwarde en angstige sociaaldemocraten is misschien wel het weer hervinden van die inspireerde socialistische maatschappijvisie, die stip op de horizon, of dat gevraagde ”grote verhaal” als de volgende stap in het Van Waarde traject. Menselijk inspirerend èn electoraal inspirerend.

Die hoogstnoodzakelijke en cruciale visie is echter instrumenteel aan het concreet bewerkstelligen van oplossingen voor menselijke en maatschappelijke problemen. In dat het bewerkstelligen van concrete maatschappelijke oplossingen of resultaten zit de tweede grote uitdaging voor de sociaaldemocratie. Een beeld van onbetrouwbaarheid, van weinig prominente resultaten op actuele maatschappelijke thema’s en in de praktijk de afbouw van eerdere sociale verworvenheden geeft helaas niet echt vertrouwen en steun.

Niet in de laatste plaats dienen de uitdagingen voor de organisaties benoemd te worden. Organisaties in de zin van de sociaaldemocratische partijen, de ondersteunende en aanpalende organisaties. Neergang, inkrimping, doelloosheid, verwarring, angst en spanningen hakken er behoorlijk in. Er liggen vele kansen voor die organisaties, maar dat verdient echt een separaat artikel.

De noodzaak van visie en heldere maatschappelijke doelen zijn in de vorige artikelen al benoemd. Laten we daarom niet uitputtend enige voorbeelden geven van veel genoemde en relatief nieuwe maatschappelijke uitdagingen. Maatschappelijke uitdagingen die de beginselen van de sociaaldemocratie raken. Uitdagingen waar zowel voor het “grote verhaal” over nagedacht kan worden als waar voor de directe resultaten concreet aan gewerkt kan worden. Denkers en doeners, voor ieder wat wils om samen te werken aan een socialistische maatschappij. Er aan werken zowel landelijk als lokaal, hetgeen sociaaldemocraten in veel posities kansen geeft om het verschil te maken.

De klassieke uitdagingen

Ter oriëntatie toch even snel een stapje terug. Heel kort samengevat zijn de wat meer klassieke doelen van de sociaaldemocratie: Goed werk, sociale zekerheid, goede zorg, collectiviteit, inclusiviteit en rechtvaardigheid, vrijheid, gelijkheid en gelijkberechtiging, democratisering van de samenleving en de productiemiddelen, internationale solidariteit, vrije toegang tot scholing en kennis, een duurzame maatschappij, vrede en veiligheid, mensenrechten en meest fundamenteel de emancipatie van achtergestelden.

Deze doelen zijn door veel en een lange strijd gedeeltelijk bereikt, maar verre van klaar. Doelen en verworvenheden staan nationaal en internationaal zwaar onder druk en hebben helaas weinig van hun actualiteit verloren. Ook dat verdient echter een separaat artikel. Rijp en groen door elkaar, over naar een bloemlezing over de nieuwere uitdagingen van de sociaaldemocratie.

Tweedeling

Een van de meest fundamentele uitdagingen is het voor onze ogen ontstaan van nieuwe onderklassen. Nieuwe tegenstellingen ontstaan. Posities verschuiven. Het groeien van nieuwe of andere onderklassen wordt ook wel aangeduid als de toenemende tweedeling. De sociale ongelijkheid neemt weer toe. Er ontstaat een onderklasse bestaande uit o.a. werkende armen, uitkeringsgerechtigden, al dan niet gedwongen zzp-ers, chronisch zieken, ouderen en migranten. Mensen van of in de onderklasse hebben minder kansen, minder inkomen, meer ziekte, minder maatschappelijke kansen, lezen niet of anders, volgen andere vaak lagere opleidingen,hebben schulden, enz, enz. Inderdaad, ergens heel goed te vergelijken met situaties een eeuw geleden. Ik verwijs als inleiding graag naar een SCP en WRR rapport hierover, maar ga vooral eens praten met de mensen die het overkomt.

Verzorgingsstaat

De tweede uitdaging is het keren van de afbraak van onze verzorgingsstaat. Sociale zekerheden, als inkomen en zorg zijn en worden in een hoog tempo afgebroken. Ook onze ideologisch ontankerde PvdA heeft zich laten meeslepen in het marktdenken van het neo-liberalisme. Het solidariteits- en wederkerigheidsdenken werden ingewisseld voor een meer financieel – technocratisch gericht marktdenken. De burger werd ontdaan van zijn primaat en neergezet als een te dure klant van de overheid. Een breuk met de sociale richting die armlastige landen (grapje) als Zwitserland en de Scandinavische landen beter bleven volgen.

Privatiseringen en de recente, abrupt uitgevoerde, decentralisaties leidden tot een eindeloze reeks van excessen. Onderwijl bleef een belangrijk deel van de bevolking aan de kant staan en namen de verschillen toe. Solidariteit – en wederkerigheid maakten geleidelijk plaats voor meer repressie, segregatie, marginalisering, verdachtmakingen, uitsluiting en angst in een parallelle samenleving.

Wonen

Een van de belangrijkste verworvenheden van de sociaaldemocratie was goed wonen. Woningbouwverenigingen werden opgericht om de gewone man een goede woning te kunnen bieden. Zelfs sanitaire voorzieningen maakten daar deel van uit.

Het grondrecht “goed wonen voor iedereen” is de afgelopen jaren succesvol afgebroken. Privatisering, foute regulering, grond- en vastgoedspeculatie, flexibilisering van het huren, enz, stonden garant voor een slechte woningmarkt. Vergelijk de prijzen van woningen met de landen direct om ons heen en zie de belachelijke prijsopdrijving in Nederland. Zie de tekorten aan betaalbare woningen in bepaalde segmenten.

Overbevolking

Hier kunnen we kort over zijn. Dank zij vele oorzaken en niet in de laatste plaats door massa voedselproductie en betere medisch zorg hebben we te maken met een mondiale bevolkingsexplosie. Kinderen als oudedagsvoorziening in onzekere tijden. Kinderen als cultureel-religieuze plicht. Kinderen door gebrek aan emancipatie en slechte voorlichting. Deze steeds maar groeiende bevolking belast onze planeet verder en verder. Uiteraard kent dat als altijd haar grenzen en zullen instortende beschavingen, klimaatveranderingen, oorlog, honger en ziekten de bevolking weer decimeren. We leven momenteel weer in een periode van grote uitsterving en de mens is hier echt niet van vrijgesteld. Het is een uitdaging voor de sociaaldemocratie om voor de overbevolking een cultureel en economisch alternatief te bieden.

De verzwakte vakbonden

De vakbonden en de sociaaldemocratie zijn in hun emancipatiestreven altijd nauw verbonden geweest. De vakbonden spelen een belangrijke rol in de regulering van de arbeidsmarkt. Deze rol staat echter onder druk. Daar zijn meerdere interne en externe oorzaken voor. Een gedeelte van de oorzaken ligt bij de werkenden, een deel bij de werkgevers en een deel bij de politiek & overheden. Het gaat te ver om hier alle oorzaken te behandelen. De essentie is echter dat de arbeidsmarkt door gebrek aan juiste regulering meer en meer excessen kent en zal kennen.

De verhouding tussen kapitaal en arbeid (om de titel van een bekend werk van Henriette Roland Holst-van der Schalk maar eens te citeren) is actueler dan ooit. De bekende filosoof Thomas Piketty heeft met zijn “Capital in the Twenty-First Century” aangetoond dat de verhouding tussen, en spreiding van, kapitaal en arbeid steeds meer verstoord raakt. Het sociaaldemocratische streven naar goed werk en een goed inkomen voor iedereen staat steeds meer onder druk. Dit geeft een uitdaging die samen met de vakbeweging actief kan worden aangegaan en, ondanks de internationale complexiteit, gelukkig ook al enigszins wordt aangegaan.

De gevolgen van de toenemende globalisering

In het verlengde van het voorgaande kunnen de gevolgen van de toenemende globalisering genoemd worden. Dat zijn er vele. We zullen er enkele benoemen. Na de industriële revoluties heeft de wereld vele andere maatschappelijke revoluties gekend. Transport, communicatie, informatieverwerking en automatisering (robotisering) hebben andere markten geopend en andere verhoudingen geschapen. Zo is het nu vaak makkelijker en goedkoper om vanaf je luie stoel iets in China te bestellen dan om daarvoor naar een winkel te lopen.

Globalisering kent ongetwijfeld ook voordelen. Echter elke nieuwe maatschappelijke situatie schept nieuwe problemen De vele transporten zorgen voor verbranding van steeds schaarsere grondstoffen en veel milieuvervuiling. De bekende wedstrijd naar de bodem (race to the bottom): Bedrijven verplaatsen productie en ontwijken regulering en/of belastingen. Werknemers verliezen werk en inkomen. Minderheden en hun cultuur staan onder druk of worden verdreven. De verschillen in rijkdom nemen toe. Ziekten verspreiden zich over de gehele wereld. Conflicten krijgen meer en meer een mondiaal karakter. Vooral de grote landen profiteren.

Allemaal zaken waar oplossingen voor zijn. Oplossingen die echter een grote gemeenschappelijke politieke inspanning vereisen. Fundamenteel daarbij is ook het herkrijgen van de democratische controle over financiële markten, grote internationale bedrijven en banken. De democratisering van de productie en diensten. Controle over kapitaal, productiemiddelen en i.h.b. de financiële markten alsmede de steeds meer geprivatiseerde gewelds- en wapenindustrie.

Migratie

Migratie, en hierbij bedoel ik internationale migratie, ligt in het verlengde van vrede en veiligheid alsmede economische of beter gezegd menselijke uitzichtloosheid. Migratie en migratiegolven zijn van alle tijden en kennen historisch gezien vrij vaste, maar regionaal en economisch bepaalde, patronen in de interactie tussen de bewoners en de migranten. In goede economische en politieke tijden waren vreemdelingen, zonder crimineel gedrag of verleden en die in hun levensonderhoud kunnen voorzien, welkom. Vluchtelingen nemen daar een bijzondere positie bij in.

Mensenrechten en andere verdragen of akkoorden waren daarbij leidend. Echter, we moeten het niet mooier maken dan het in de praktijk was en is. De vluchtelingen die bij Zevenaar de dood in werden gestuurd zijn één van de zwarte bladzijden in onze geschiedenis. De recente Nederlandse schendingen van kinderrechten zijn een ander bewijs dat ook in ons land mensenrechten en het nakomen van internationale verdragen niet gegarandeerd zijn.

Problemen ontstaan als grote hoeveelheden migranten niet goed opgevangen en opgenomen kunnen worden. Druk op wonen, werk, inkomen, veiligheid. Culturele conflicten. Schending van rechten. Niet nakomen van internationale afspraken. In de praktijk falen Europese staten in dit opzicht. Migratie wordt zo een nieuw maatschappelijk thema en daarmede ook een politiek en electoraal thema. Een thema dat vooral beheerst wordt door rechts populistische partijen.
Ook in Nederland zijn wij niet in staat om voornoemde problemen te voorkomen. Dit in het bijzonder daar er een beperkt antwoord is op de problemen rond wonen, werk, inkomen, zorg en de reële of gepercipieerde veiligheid.

Commercieel en politiek misbruik van angst

Een van de trends in de samenleving is de exploitatie van angst. De invoering van de wereld openende televisie, het emanciperende internet, de filterende sociale media, informatie dendert 24 uur per dag ons leven in. Geweld, enge ziektes, vervuiling, misbruik, terrorisme alles wordt extreem uitvergroot en uit perspectief gehaald. Informatie richting consumenten wordt gepersonaliseerd om zo veel mogelijk aan de individuele consument te verdienen. Een soort individuele verzuiling in een nabije onzekere wereld. Veranderingen in de samenleving zoals de superdiversiteit geven verder onzekerheid. Op deze voedingsbodem van onzekerheid en verwrongen informatie is het populisme sterk in opkomst. Geslepen politici en bedrijven maken rijkelijk gebruik van deze maatschappelijke ontwikkelingen.

Vele wetenschappers zoals bijvoorbeeld Frank Furedi hebben daar onderzoek naar gedaan. Ook hier liggen er vele kansen voor de sociaaldemocratie om de samenleving beter vorm te geven. De vertrouwenscrisis in de democratie is hier direct mee verbonden Visie, cultureel leiderschap en de concrete aanpak van problemen geeft vertrouwen en is een van de wapens tegen populisme. Herdefiniëren, een betere democratie en burgerparticipatie, betere informatie, bestrijden van de tweedeling en achterstellingen, oplossingen genoeg.

Het bijzondere hierbij is dat er veel kansen en mogelijkheden liggen voor een lokale, regionale of landelijke aanpak. Oplossingen beginnen ook bij de voordeur. Er is zeer veel kennis en materiaal beschikbaar over hoe lokaal door burgers en politici, ook kleinschalig, het verschil gemaakt kan worden.

Werk en inkomen

Het is al eerder aan bod geweest. Goed werk, veilig werk, eerlijk betaald werk, eerlijk verdeeld werk. Falende regulering en falende politiek maakt excessen op de arbeidmarkt mogelijk. De voor de hand liggende oorzaken en oplossingen daarvoor zijn bekend, maar vereisen doorzettingskracht.

Fundamenteler zijn de zich wijzigende mondiale economische omstandigheden en de evoluerende automatisering of zo u wilt robotisering van de arbeid. Dit geeft ongekende kansen, maar ook ongekende problemen als er hier vanuit de sociaaldemocratie niet op gestuurd wordt. Er zijn minimaal twee fundamentele en samenhangende gevolgen van deze evoluerende automatisering: Ten eerste is er minder menselijke arbeid nodig voor de klassieke productie. Ten tweede verschuift het zwaartepunt van de productiekosten. Verschuift weer, want verschoof dat zwaartepunt de laatste decennia ten faveure van lage kosten productielanden, het gaat nu weer verschuiven. De loonkosten in de lage kosten productielanden stijgen terwijl de hoeveelheid arbeid benodigd voor de productie met hoge automatiseringsgraad daalt.

Herverdeling van productie en arbeid is weer actueel. Actueel door de zich wijzigende economische en bedrijfseconomische omstandigheden, vele excessen en achterstellingen alsmede de behoefte aan een betere regulering. Oplossingen zoals bijvoorbeeld de 32-urige werkweek en andere educatie bestaan, zijn onderzocht, onderbouwd en maken al lang deel uit van het beproefde instrumentarium van de sociaaldemocratie.

Het milieu

Met de industriële revolutie beginnen de milieuproblemen zich op te stapelen. Gelukkig zijn al veel problemen onderkend en benoemd. Het voorzien, voorkomen en opruimen van problemen blijft echter een fikse uitdaging. Bijvoorbeeld armoede, gebrek aan democratische controle over markten en productie, misbruik van macht door bedrijven, politiek opportunisme, corruptie en zelfverrijking, enz, zijn oorzaken voor voortdurende problemen.

De energietransitie

De energietransitie wordt vaak als een technologisch verhaal neergezet. De realiteit is echter dat het vooral een complex politiek proces is. Navigeren tussen commerciële onzin, technologische en maatschappelijke realiteit. Navigeren tussen de vele belangen die er liggen. Investeringsselectie en programmamanagement. Nakomen van internationale verdragen. Lange termijn politiek. Geen zaken die nou direct tot de politieke kerncompetenties gerekend worden. Bij uitstek echter een uitdaging voor de sociaaldemocratie om, in samenspraak met andere stromingen, middels een breed gedragen aanpak diverse van haar doelstellingen te realiseren.

De rechtsstaat met het herstel van de grondwet en de Trias Politica

Regelmatig worden we in Nederland opgeschrikt door incidenten rond het ministerie van Justitie of Veiligheid zoals het heden ten dage heet. Dit is echter het topje van de ijsberg. Onze rechtsstaat is ernstig in gevaar. Of het nu Amnesty International, de raad voor de rechtspraak, of Alex Brenninkmeijer (tegenwoordig bij de Europese Rekenkamer) is, de waarschuwingen zijn niet van de lucht.

Het evenwicht tussen de staatsmachten raakt verstoord. De politiek beweegt zich sterk op het terrein van de rechter. Wetten worden in Nederland amper aan de Grondwet getoetst. Een constitutioneel hof ontbreekt nog steeds. De Grondwet is een dode letter geworden. Daarnaast krijgen wij in Nederland met steeds meer z.g.n. symboolwetgeving te maken. Ook volgt na incidenten soms politiek ingegeven en opportunistische nieuwe regelgeving terwijl zaken al wettelijk afgedekt zijn. De machtsverhouding tussen burger en overheid is steeds meer verstoord geraakt en dient hersteld te worden.

De privatisering van en bezuiniging op Politie-taken als toezicht en handhaving heeft onbeheersbare vormen aangenomen en kent talloze incidenten. Het geweldsmonopolie van de overheid verwaterd. Internationale verdragen vinden maar moeilijk hun weg naar Nederlandse wetten en handhaving. Van een verdrag met België tot de verdragen over mensenrechten, de politieke waan van de dag regeert.

Democratie

Onze samenleving is sterk in beweging. Bijvoorbeeld meer pluriformiteit, nieuwe media en netwerken, nieuwe en vooral lokale (burger) initiatieven, beter opgeleide en geïnformeerde burgers, sterke ontwikkelingen rond burgerparticipatie en veel zorgelijke internationale ontwikkelingen. Onze democratische instituties moeten zich daar op aanpassen willen zij haar rol, legitimiteit, acceptatie en effectiviteit behouden. Interessant hierbij is om de ontwikkelingen rond de Europese Unie te volgen. De zware kritiek gaf een impuls aan de vorming en presentatie van vele ideeën voor verbetering die breder toepasbaar lijken.

Het plaatsen van activiteiten, door en voor de overheid, in amper of niet democratisch rechtstreeks controleerbare organen, is een punt van grote zorg. Deze organen of bedrijven dienen weer onder een meer directe en transparante democratische controle te worden gebracht. Ook onze lokale democratie dient zich, mede in het licht van haar nieuwe taken (o.a. t.g.v. de decentralisaties) en haar vaak meer rechtstreekse interactie met burgers, verder te ontwikkelen. Er liggen vele onderzoeken, modellen en voorstellen voor een betere democratische burgerparticipatie. Een mooie kans om zeker lokaal de relatie politiek – burger structureel te verbeteren.

Discriminatie

Discriminatie is indirect hiervoor al genoemd. Discriminatie naar leeftijd, afkomst, geslacht, geaardheid, etnische achtergrond, gezondheid, enz. Discriminatie is direct verbonden met het populisme van de angst, de heersende moraliteit en de onzekerheid in de samenleving. Het is goed om dit expliciet te benoemen daar er zo vele gevoelens over discriminatie en uitsluiting binnen de samenleving zijn.

Een belangrijk verwijt is het beleid van pappen en nathouden. Wegkijken, het gebrek aan wil, bestuurlijke strategie en doorzettingsmacht. Een eindeloze stroom van commissies, adviseurs en rapporten. Het gebrek aan cultureel leiderschap. Dit klinkt allemaal vreselijk en dat is het ook, maar er zijn genoeg oplossingsrichtingen bekend. Ook hier liggen er vele kansen voor een verbindende en slagvaardige sociaaldemocratie, lokaal, nationaal en internationaal.

Lokaal

Tot slot lokaal. Misschien minder een thema, maar wel een uitdaging. Een van de grotere uitdagingen voor de politiek is immers de klassieke afstand politicus versus burger. Andere werkomgevingen, andere groepen, andere regels, andere zaken die belangrijk zijn. Zeker bij mondiale, Europese, landelijke en provinciale politiek kan die afstand groot zijn. Lokaal ligt dat potentieel anders. Nabij en inclusief bestuur is daar meer mogelijk. We zien dat indirect aan de voortdurende opkomst van lokale politieke partijen. Echter ook de sociaaldemocratie kent in Nederland een lokale oorsprong en heeft daar haar vertrouwen verkregen.

Dat ging niet vanzelf. De sociaaldemocratie heeft een balans moeten vinden tussen duidelijke socialistische maatschappelijke doelen gecombineerd met de strategie van de kleine stappen door sociale maatregelen. Die combinatie heeft echter binnen de sociaaldemocratie altijd spanning gegeven. Het één kan echter niet zonder het ander. In Nederland resulteerde dat uiteindelijk min of meer in een soort synthese tussen de ideologische lijnen van Troelstra, van der Goes, Spiekman en Wibaut. Heldere socialistische maatschappelijke doelen gecombineerd met wethouderssocialisme. Raakt die balans verstoord dan zien we de problemen voor de sociaaldemocratie zich algauw opstapelen.

Het lokale werken kent talloze mogelijkheden om als sociaaldemocraten met de strategie van de kleine stappen het verschil te maken. Dat hangt uiteraard sterk af van de persoonlijke attitude, inzet en vaardigheden, maar aan onderwerpen en goede voorbeelden is echt geen enkel gebrek. Wijkgericht werken, de gedecentraliseerde zorg, onderwijs, goed wonen, veiligheid, noem maar op. Het belangrijkste is echter de directe en voordurende interactie met de medeburgers. Rood op Straat kan niet genoeg benadrukt worden.

Epiloog

Genoeg voorbeelden van klassieke en nieuwe uitdagingen voor de sociaaldemocratie. Zowel de klassieke als de nieuwe uitdagingen zijn een rijke bron van inspiratie. Visie, een heldere socialistische maatschappijvisie, het grote verhaal. Het bieden van zichtbare en concrete lokale, nationale en internationale oplossingen. Een dialoog, met een oog voor de zorgen van mensen. Eindeloze mogelijkheden om als sociaaldemocraat het verschil te maken. De sociaaldemocratie was als beweging als geen ander in staat tot het geven van inspiratie, hoop, vertrouwen en zekerheid. Dat geloof hervinden is misschien wel de ultieme uitdaging.

Gepubliceerd in Algemeen, Landelijke politiek, Partij politiek | Getagged , , , , , , , , , , | Laat een reactie achter

PvdA – Toekomst – Politieke inhoud

Thomas Moore
We schrijven één maand na de voor de Partij van de Arbeid desastreus verlopen verkiezingen. Ook na deze zoveelste nederlaag van de PvdA blijkt er geen gebrek aan meningen over oorzaken en oplossingen te zijn. Solide analyses, oplossingen en onderbouwingen zijn echter schaars. Gelukkig zijn er ook lichtpuntjes. Het inzicht begint te komen dat een fundamentele heroriëntatie en vooral structureel anders handelen nodig is. Wat daaraan bijdraagt is het groeiende besef dat de PvdA al tientallen jaren in een neergaande spiraal zit. Ook het krimpen van de electorale basis van de progressieve en/of linkse partijen is een duidelijk signaal.

Oplossingsrichtingen

Dit is het vijfde artikel in de reeks over de toekomst van de PvdA. Het richt zich op het tot stand komen van een nieuwe politieke inhoud.

In de voorgaande artikelen zijn al meerdere oplossingsrichtingen geformuleerd:

– Verandermanagement aanpak;
– De politieke inhoud;
– Voer eerdere besluitvorming uit;
– Zorg voor een goede democratische besturing van de partij;
– Herstel de functiescheiding tussen fracties, partijbestuur en presidium.

Deze oplossingsrichtingen sluiten aan bij het groeiende besef dat het al lange tijd goed mis is met de besturing binnen de PvdA. Een goede besturing is dan ook een oplossingsrichting en een essentiële randvoorwaarde voor herstel. Dit is echter begrijpelijkerwijs voor velen te abstract. Ook ontbreekt het vaak aan kennis over de organisatie en het functioneren van de PvdA. Vandaar dat er in de vorige artikelen ter illustratie en verduidelijking al wat concrete oplossingen zijn aangedragen.

In dit artikel focussen we echter op de politieke inhoud, of beter gezegd, op de weg hoe daar te komen. Daarvoor gebruiken we enige technieken die voor strategievorming gebruikt worden.

Fundamentele vragen

Om de politieke inhoud te bepalen beginnen we bij de meest fundamentele vragen:

– Waarvoor is de PvdA op aarde?
– Wat moet een sociaaldemocratische partij als de PvdA bereiken?

Laten uitgaan van de sociaaldemocratie. De sociaaldemocratie is van oorsprong een parlementair ingestelde variant van de bredere socialistische beweging. Met andere woorden een politieke stroming die langs een democratische parlementaire weg tot een socialistische maatschappij wil komen. U kent vast nog wel vele andere beschrijvingen, maar dit is voorlopig genoeg om enige lastige, maar de afgelopen jaren vaak gestelde,  vragen te stellen:

– Is de PvdA in de praktijk nog wel sociaaldemocratisch?
– Klopt het dat de PvdA tegenwoordig in de praktijk sociaalliberaal is?
– Is de PvdA nog wel de enige sociaaldemocratische partij in Nederland?
– Is de sociaaldemocratie klaar met haar werk?
– Welke maatschappij streeft de PvdA eigenlijk na?

Lastige vragen die ongetwijfeld een veelheid van antwoorden zullen opleveren. Vragen die echter vooral aanzetten tot nadenken en inzicht over het doel en de zin van de PvdA.
Verder lezen

Gepubliceerd in Algemeen, Landelijke politiek, Partij politiek | Getagged , , , , , , , , , , | Reacties uitgeschakeld voor PvdA – Toekomst – Politieke inhoud

PvdA – Oplossingsrichtingen

oplossingsrichtingenIn dit artikel gaan we in op de mogelijke oplossingrichtingen die er voor de Partij van de Arbeid liggen. Oplossingrichtingen om na de verpletterende verkiezingsnederlaag uit de misère te geraken.

Dit artikel is een voortzetting van het voorgaande artikel in de reeks artikelen over de toekomst van de PvdA.

Verandermanagement aanpak

De primaire oplossingsrichting, die ik al in een eerder artikel heb genoemd, is een verandermanagement aanpak. De keuze voor een verandermanagement aanpak is essentieel. Essentieel daar veel van de problemen van de PvdA een structureel karakter hebben en diep in de organisatie verankerd zijn.

Veranderen begint met verbinding zoeken met elkaar en de omgeving. Mensen en groepen bij elkaar brengen. Alle leden betrekken. Weer met elkaar discussies voeren. Van de PvdA-vereniging weer, van de grond af aan, een echte democratische ledenvereniging of ledenpartij willen maken. De organisatie ontdooien, ruimte en momentum maken voor verandering. Ik verwijs hiervoor graag naar de voorgaande artikelen.

Eigenlijk zou ik hier moeten stoppen met schrijven om daarna samen met u verrast te worden door de vele initiatieven en ideeën van de PvdA-leden. Toch is het misschien goed om wat zaken te noemen die kunnen bijdragen aan de discussie. Het betreft zowel inhoudelijk politieke zaken als de organisatie van de PvdA.

De politieke inhoud

Ook een andere politieke inhoud is een krachtig wapen voor het herstel van de PvdA. In vorige artikelen zijn vele problemen genoemd. Bijvoorbeeld een politiek voeren die op gespannen voet staat met de sociaaldemocratie en/of de verwachtingen van mensen. Er zijn er de afgelopen jaren over de PvdA talloze kritische artikelen in de media verschenen. Artikelen die vaak juist waren, maar ook artikelen die zeker geen recht deden aan de behaalde resultaten. Veel van die artikelen zijn echter nuttig om de PvdA een spiegel voor te houden. Ook inventarisaties zijn in voldoende mate voorhanden. Inventarisaties van waarom mensen boos waren op wat de PvdA zei en wat de PvdA deed. Inventarisaties van hoe de PvdA het inhoudelijk beter kan doen.

Veel van deze kritiek en deze problemen zijn al vertaald, of goed te vertalen naar een aansprekende visie en oplossingen. Daarvoor liggen er een ruime hoeveelheid voorstellen op de plank. Voorstellen om zaken beter, anders of vooral niet meer te doen. Met de uitvoering daarvan kan de PvdA laten zien dat zij geluisterd heeft naar de leden, naar de achterban en weer voor deze mensen opkomt.

Er is echter meer dan verandermanagement en politieke inhoud. De problemen van de PvdA komen echt niet uit de lucht vallen. Verre van dat.
Verder lezen

Gepubliceerd in Algemeen, Landelijke politiek, Partij politiek | Getagged , , , , , , | Reacties uitgeschakeld voor PvdA – Oplossingsrichtingen

PvdA – Vragen


We schrijven twee weken na de voor de Partij van de Arbeid rampzalig verlopen verkiezingen. De verkiezingsnederlaag van de PvdA heeft aanleiding geven tot vele publicaties. Ook komen vele PvdA-leden momenteel bijeen en bespreken de situatie. Bekijken we de analyses van de oorzaken en welke “oplossingen” er genoemd zijn dan kunnen we constateren dat er weinig nieuwe zaken benoemd zijn. De meeste oorzaken zijn al in eerdere artikelen aangegeven. Misschien recent met wat andere termen of benaderingen, maar die gaven geen wezenlijk ander beeld.

Dat alles geeft aanleiding tot een fundamentele vraag die nog maar weinig gesteld is:

     Hoe kan het dat het zo mis is gegaan, terwijl het allemaal voorzien was?

Er zijn daarop drie bekende, maar onaangename, antwoorden te vinden:

1. Het was een bewuste of impliciete keuze;
2. De PvdA staat los van de samenleving of haar achterban;
3. De besturing van de PvdA is stuk.

Bewuste of impliciete keuze?

Dat het een bewuste of impliciete keuze was is moeilijk te accepteren. Het beeld wordt echter duidelijker als men bedenkt dat er binnen de PvdA volledig afwijkende percepties over de uiteindelijke publieke waardering voor deze kabinetsdeelname waren. Deze sterk afwijkende percepties waren jarenlang onderwerp van gesprek en zeer bekend. Toch zat de PvdA als een vis in de fuik en was niet instaat een andere richting in te slaan.

Zoals de Wilco Boom voor de NOS schreef: “En nu de economie een beetje aantrekt, de werkloosheid begint te dalen en de koopkracht volgend jaar voor veel mensen een (piep)klein beetje omhooggaat is de hoop dat kiezers de weg naar de PvdA hervinden. Net zoals dat twee jaar geleden op miraculeuze wijze gebeurde. Toen stond de PvdA drie weken voor de verkiezingen ook op 15 zetels in de peilingen en wist ze dat om te buigen naar 38. Aan die herinnering houden de sociaal-democraten zich heel stevig aan vast”.

Het moge, op basis van de jarenlange neerwaartse prognoses en de desastreuze verkiezingsuitslag, duidelijk zijn dat deze gedachte over de waardering van de kiezer een klassieke Haagse fictie was. Niet dat de situatie uiteindelijk niet onderkend werd, maar toen was het al veel te laat. De gemaakte fundamentele fouten konden niet meer hersteld worden. Trouw schreef: “Toen Samsom de teugels van zijn fractie een jaar geleden losser liet, toen hij ze vroeg om nu juist weer het linkse geluid te laten horen, wist bijna niemand meer hoe dat moest”.

Tot slot kan de voormalige politiekleider van de PvdA, direct na zijn aftreden, geciteerd worden: “De stabiliteit van het land was belangrijker dan het rode geluid van onze partij”.
Verder lezen

Gepubliceerd in Algemeen, Landelijke politiek, Partij politiek | Getagged , , , , , , | Reacties uitgeschakeld voor PvdA – Vragen

PvdA – 4 dagen na de verkiezingen

PvdA toekomstWe schrijven 19 maart 2017. 4 dagen na de verkiezingen. Hans Spekman heeft afgelopen vrijdag zijn vertrek als voorzitter van de Partij van de Arbeid aangekondigd en een aangeslagen en verdeelde PvdA heeft zaterdag haar politieke ledenraad gehouden. Actie en vernieuwing zijn geboden en aangezegd. Besluitvorming over de aanpak is op zeer korte termijn gepland. Ideeën zijn expliciet gevraagd. Tijd om rijp en groen wat eerste richtinggevende gedachten op schrift te zetten.

Politieke ledenraad

Het was een warrig verlopende politieke ledenraad. De geëtaleerde structuur, regie en wijze van besluitvorming kon op veel zorgelijke interesse rekenen. Ook het stemsysteem werkte niet goed, maar anderzijds schiep dat wel weer veel tijd om onderling overleg te kunnen voeren. Wat echter wel heel goed was, is dat er voor leden ruimte was om hun emoties te uiten en te delen. Dat was dan ook bitterhard nodig.

Ofschoon de leden zwaar verdeeld waren en zijn, kwam er vrij snel besluitvorming en duidelijkheid over de positie van Hans Spekman en Lodewijk Asscher. De besluitvorming over de positie van het partijbestuur bleef echter, misschien gelukkig min of meer onopgemerkt, in de chaos steken. Bemoedigend was echter dat de vergadering er toch in slaagde om enigszins richting te geven aan de toekomst. De bijdragen van Lodewijk Asscher verdienden hierbij alle lof.

Dat richting geven aan de toekomst is niet makkelijk. In de media is er momenteel een kakofonie van analyses en meningen. Vaak met simpele oorzaken en snelle oplossingen. Populair is: “Het is allemaal de schuld van < vult u maar in >”, of “< vult u maar in > moet de PvdA doen”.
We zagen dat ook op de politieke ledenraad. Veel probleemanalyses met enkelvoudige oorzaken alsmede simpele en/of snelle oplossingen.

Diverse belangengroeperingen gingen er bozig met gestrekt been in. Hele groepen partijleden werden daarbij van een gemeenschappelijke toekomst uitgesloten. Fel eisten groepen meerdere posities voor hún mensen op. Nu was het mij niet geheel duidelijk om welke posities dat ging, maar bij enige navraag bleek dat men kennelijk uitging van de vorming commissies of comités die de problemen snel zouden gaan oplossen. Verbinden, luisteren of gevoel voor verandermanagement, waren daarbij niet de eerste gedachten die bij mij opkwamen.

Een journalist schreef dat op de politieke ledenraad niemand naar elkaar luisterde. Dat was niet waar, maar dat er amper of geen ruimte voor debat was is juist. Dat kwam door de giftige formule van “laat een aantal leden vanuit de zaal spreken en reageer dan vanaf het podium op een aantal aspecten”. Er werd zeker wel geluisterd. Partijbestuur, de politiek leider en de fractie waren zichtbaar terughoudend. De vergadering en zeker ook de reacties daarop waren daardoor voor de goede luisteraar een rijke bron voor een beter inzicht in aspecten van de oorzaken van de misère en ideeën over mogelijke oplossingsrichtingen. Daarover echter in een later artikel.

Partijbestuur

Het partijbestuur heeft nu een uiterst moeilijke opgave. De aandrang was en zal groot zijn om te komen met klassieke bestuurlijke oplossingen: Er moet een commissie komen. Er moet een plan komen. Het moet snel klaar zijn. We moeten ons verantwoorden. We hebben nú een oplossing nodig. We moeten een expert inhuren. We moeten leiderschap tonen. Er moet een groep van wijze mannen komen. We moeten een tijdschema maken. Er moet een procesbeschrijving komen. We zoeken de verlosser. Het moet zus, het moet zo. U kent deze bestuurlijke reflexen.

Het pleit zeer voor het partijbestuur dat zij dat tot nu toe niet gedaan heeft. Men wil duidelijk luisteren en vooral ruimte voor luisteren scheppen. Naar elkaar luisteren met een echte onderlinge dialoog. Luisteren, leren en een echt debat met re- en dupliek. Lodewijk Asscher verwoordde dat gegroeide inzicht prima door expliciet uit te spreken dat hij nog de oorzaken nog de oplossingen wist. Nogmaals hiervoor alle lof aan het partijbestuur en de politiek leider.

De realiteit is dat de neergang van de Partij van de Arbeid al tientallen jaren aan de gang is en een complex aan oorzaken kent. Dat werd dan ook uitgesproken. Misschien nog wel pijnlijker was de constatering dat dit alles niet voor de komende gemeenteraadsverkiezingen is opgelost. Die constatering werd echter niet door iedereen goed bevat. Een beeld van de ernst van de situatie begon echter te dagen en dat geeft ruimte aan en kansen voor echt fundamentele oplossingen.
Verder lezen

Gepubliceerd in Algemeen, Landelijke politiek, Partij politiek | Getagged , , , , , , | Reacties uitgeschakeld voor PvdA – 4 dagen na de verkiezingen

PvdA – De dag na de verkiezingen

PvdA-Roos
We schrijven 16 maart 2017. De dag na de verkiezingen. De Partij van de Arbeid kijkt tegen de vierde verloren verkiezing op rij aan. Van eens landelijk en lokaal sterk, vervallen tot een partij met minder dan 6% van de stemmen. Slechts 20% van de stemmers die bij de vorige tweedekamer verkiezing op de PvdA stemden, stemde nog op de PvdA. De eerste analyses van dit historische verlies komen binnen. Ook de eerste platte “oplossingen” vinden hun weg. Uitgebreide analyses zullen ongetwijfeld volgen, maar laten we, rijp en groen door elkaar, alvast wat bekende en eerder genoemde punten op een rijtje zetten. Niet leuk, maar wel nodig willen we goede oplossingen kunnen vinden en realiseren.

Onverwacht?

Het verlies kwam niet onverwacht. Meerdere PvdA-leden en groepen PvdA-leden hebben de afgelopen jaren (tijdig) aan de bel getrokken over de problemen en de te verwachte problemen. Veel van de documenten en artikelen daarover kunt u op de PvdA-Linksom! website vinden. Kijk zeker even in het repositorium waar u ook minder toegankelijke documenten kunt vinden. Met dit alles is defacto te weinig gedaan. Het vertrouwen van de achterban in de PvdA is niet tijdig hersteld.

Vervreemding van de achterban

Misschien wel de belangrijkste constatering is dat de PvdA zich door het gevoerde beleid sterk vervreemd heeft van haar achterban en/of doelgroep. Vanuit een van origine progressief socialistisch/sociaaldemocratische partij hebben delen van de partij zich een neoliberale, sociaalliberale of een meer behoudende middenpartij positie aangemeten. Veel fundamenteler is echter hoe de achterban, hoe mensen, het regeren aan den lijve hebben ondervonden. Opmerkingen als “de PvdA is niet meer mijn partij” of “ik voel mij niet meer vertegenwoordigd” zijn veel gehoord.

Kabinetsformatie

Het fatale kwartetten bij de laatste kabinetsformatie, het zonder veel compromissen uitwisselen van programmapunten, is -mede dankzij Adri Duivesteijn– al uitgebreid geanalyseerd. De rekening hiervoor werd, keer op keer, de afgelopen vier jaar opgediend.

Onderfinanciering uitvoering beleid

Vaak wordt de vlag uitgestoken over het financiële beleid van het kabinet. Terecht, maar we hadden ook te maken met onderfinanciering van de uitvoering van het gevoerde beleid. Wederom, want terwijl we nog de schade ondervinden van onder andere de verhuurdersheffing kwam nu de onderfinanciering van de grote veranderoperaties, de 3 decentralisaties naar gemeenten. Deze decentralisaties vielen immers samen met bezuinigingsoperaties. Er werden niet tijdig gelden vrijgemaakt om deze veranderoperaties goed te financieren en daarmee alles in goede banen te leiden.
Verder lezen

Gepubliceerd in Landelijke politiek, Partij politiek | Getagged , , , , , , , , | Reacties uitgeschakeld voor PvdA – De dag na de verkiezingen